PUTRAJAYA – Ramai individu sanggup menghabiskan masa berbulan-bulan untuk membuat persediaan sebelum menyertai maraton, termasuk mengikuti jadual latihan, meningkatkan jarak larian dan menjaga pemakanan.
Namun, di sebalik persediaan fizikal tersebut, satu perkara penting sering terlepas pandang, iaitu tahap kesihatan jantung.
Ketua Kardiologi dan Pengarah Perkhidmatan Kardiologi Sukan Institut Jantung Negara (IJN), Dato’ Sri Dr Azmee Mohd Ghazi berkata, seseorang yang aktif bersukan atau mampu berlari dalam jarak jauh tidak semestinya bebas daripada penyakit jantung.
Menurutnya, terdapat individu yang kelihatan sihat dan menjalani gaya hidup aktif, tetapi sebenarnya mempunyai masalah kardiovaskular yang tidak disedari.
Antaranya termasuk tekanan darah tinggi, paras kolesterol tinggi dan penyakit arteri koronari yang boleh berkembang tanpa menunjukkan gejala ketara.
Beliau turut mengingatkan bahawa keupayaan berlari sejauh 10 atau 20 kilometer bukan bukti seseorang bebas daripada risiko penyakit jantung.
Kecergasan Fizikal Tidak Menjamin Jantung Bebas Penyakit
Persepsi bahawa individu yang kerap bersenam mempunyai jantung yang sihat sepenuhnya perlu diperbetulkan.
Menurut Dr Azmee, senaman sememangnya memberikan banyak manfaat kepada kesihatan jantung, namun aktiviti fizikal tidak boleh menggantikan rawatan atau kawalan terhadap masalah kesihatan seperti tekanan darah tinggi, diabetes dan kolesterol.
Beliau turut berkongsi pengalaman seorang peserta Maraton Standard Chartered Kuala Lumpur yang mengalami serangan jantung ketika menyertai acara tersebut pada bulan sebelumnya.
Pasukan perubatan acara berkenaan bertindak pantas membawa pesakit ke hospital sebelum dipindahkan ke IJN untuk rawatan lanjut.
Pemeriksaan mengesahkan pesakit mengalami serangan jantung akut. Pasukan perubatan kemudian melakukan prosedur Primary Percutaneous Coronary Intervention (Primary PCI) bagi memulihkan aliran darah ke bahagian jantung yang terjejas.
Pesakit tersebut akhirnya menunjukkan pemulihan yang membolehkannya dibenarkan pulang dari hospital.
Menurut Dr Azmee, pesakit berkenaan mempunyai sejarah tekanan darah tinggi dan paras kolesterol tinggi, iaitu dua faktor risiko utama penyakit arteri koronari.
Mengapa Masalah Jantung Boleh Berlaku Tanpa Disedari?
Penyakit kardiovaskular tidak semestinya menunjukkan tanda yang jelas pada peringkat awal.
Sebagai contoh, penyakit arteri koronari berlaku apabila plak terkumpul dalam salur darah yang membekalkan darah kepada jantung. Proses ini boleh mengambil masa bertahun-tahun.
Sesetengah individu mungkin mengalami sakit dada atau sesak nafas ketika melakukan aktiviti fizikal, manakala individu lain tidak menunjukkan gejala yang mudah dikenal pasti.
Serangan jantung pula boleh berlaku apabila plak pecah dan menyebabkan pembentukan darah beku yang menyekat aliran darah ke jantung.
Selain penyakit arteri koronari, terdapat juga masalah lain yang boleh menjejaskan individu aktif bersukan, termasuk kelainan struktur otot jantung, penyakit jantung keturunan dan gangguan sistem elektrik jantung yang boleh menyebabkan degupan jantung tidak normal.
Risiko serta punca masalah ini berbeza mengikut umur, sejarah kesihatan dan faktor individu.
Kenali Tanda Amaran Masalah Jantung Ketika Bersenam
Dr Azmee mengingatkan bahawa pelari tidak sepatutnya menganggap semua ketidakselesaan ketika bersenam sebagai perkara biasa.
Antara gejala yang perlu diberikan perhatian ialah sakit atau tekanan pada dada, sesak nafas luar biasa, pening, pengsan serta degupan jantung yang tidak normal.
Selain itu, penurunan keupayaan bersenam secara mendadak juga tidak boleh dipandang ringan.
Sesetengah individu mungkin mengalami ketidakselesaan pada rahang, belakang atau lengan, peluh sejuk, loya dan rasa lemah yang luar biasa.
Walaupun tanda-tanda tersebut tidak semestinya menunjukkan serangan jantung, ia memerlukan pemeriksaan perubatan yang sewajarnya.
Pelari dinasihatkan menghentikan aktiviti apabila mengalami gejala mencurigakan, memaklumkan kepada individu berhampiran dan mendapatkan bantuan perubatan dengan segera.
Pemeriksaan Kesihatan Jantung Sebelum Menyertai Maraton
Pemeriksaan kesihatan biasa boleh membantu mengenal pasti masalah seperti tekanan darah tinggi, diabetes dan paras kolesterol yang boleh meningkatkan risiko penyakit kardiovaskular.
Bagaimanapun, individu yang terlibat dalam sukan ketahanan seperti maraton dan triatlon mungkin memerlukan penilaian yang lebih khusus berdasarkan keadaan kesihatan masing-masing.
Antara pemeriksaan yang boleh dipertimbangkan mengikut penilaian doktor ialah elektrokardiogram (ECG) untuk memeriksa aktiviti elektrik jantung, ekokardiogram untuk menilai struktur dan fungsi jantung serta ujian senaman untuk melihat tindak balas sistem kardiovaskular ketika melakukan aktiviti fizikal.
Tidak semua individu memerlukan kesemua pemeriksaan tersebut. Jenis ujian bergantung pada gejala, sejarah kesihatan dan penilaian klinikal.
Individu berusia pertengahan, mempunyai penyakit sedia ada, mengalami gejala ketika bersenam atau mempunyai sejarah keluarga penyakit jantung pada usia muda wajar mendapatkan nasihat doktor sebelum melakukan aktiviti ketahanan yang berat.
Persediaan Maraton Bukan Sekadar Latihan Fizikal
Penganjur acara larian juga memainkan peranan penting dalam memastikan keselamatan peserta.
Menurut Dr Azmee, kehadiran petugas perubatan, sistem tindak balas kecemasan dan akses kepada alat defibrilator luaran automatik (AED) amat penting dalam acara sukan yang melibatkan penyertaan ramai orang.
Sekiranya seseorang rebah, tidak memberikan tindak balas dan tidak bernafas secara normal, bantuan CPR serta penggunaan AED dengan segera boleh membantu menyelamatkan nyawa.
Beliau turut menegaskan bahawa pemeriksaan kesihatan dan persediaan menghadapi kecemasan perlu dilaksanakan secara bersama kerana kedua-duanya mempunyai fungsi yang berbeza.
IJN Perkenal Perkhidmatan Khusus Kardiologi Sukan
Bagi membantu individu kekal aktif dengan lebih selamat, IJN menyediakan perkhidmatan Kardiologi Sukan yang memberi tumpuan kepada hubungan antara aktiviti fizikal dengan kesihatan jantung.
Perkhidmatan tersebut bukan hanya untuk atlet profesional, malah turut terbuka kepada pelari rekreasi, penunggang basikal, peserta triatlon dan individu yang ingin kembali melakukan aktiviti fizikal berintensiti tinggi.
IJN menawarkan dua laluan pemeriksaan, iaitu Sports Fitness Screening untuk individu yang melakukan aktiviti kecergasan umum dan Sports Endurance Screening bagi mereka yang membuat persediaan menghadapi acara ketahanan seperti maraton dan triatlon.
Pada 2026, IJN turut menerima pengiktirafan Akreditasi Pusat dalam Kardiologi Sukan daripada European Association of Preventive Cardiology (EAPC), sekali gus menjadi pusat pertama dan satu-satunya di Asia yang menerima pengiktirafan tersebut pada ketika itu.
Kenali Kesihatan Jantung Sebelum Memulakan Larian
Menurut Dr Azmee, aktiviti berlari kekal sebagai salah satu bentuk senaman yang baik untuk kesihatan dan masyarakat perlu terus digalakkan menjalani gaya hidup aktif.
Bagaimanapun, kecergasan fizikal tidak seharusnya dijadikan alasan untuk mengabaikan pemeriksaan kesihatan.
Individu yang mempunyai faktor risiko penyakit jantung disarankan berbincang dengan doktor sebelum menyertai acara ketahanan yang mencabar.
Bagi mereka yang baru mula berlari, latihan juga perlu ditingkatkan secara berperingkat bagi membolehkan tubuh menyesuaikan diri.
Persediaan sebelum maraton bukan hanya tentang jarak larian, kelajuan atau sasaran masa, tetapi turut melibatkan kesedaran terhadap keadaan jantung sendiri.
