GIFU, JEPUN – Terletak di kawasan pergunungan Prefektur Gifu, Jepun, Shirakawa-go merupakan sebuah perkampungan tradisional yang terkenal dengan deretan rumah beratapkan jerami berbentuk curam sehingga menyerupai tangan yang sedang dirapatkan ketika berdoa.
Keunikan seni bina yang dikenali sebagai Gassho-zukuri itu menjadikan Shirakawa-go antara destinasi warisan yang menarik perhatian pelancong dari seluruh dunia.
Kawasan perkampungan Ogimachi di Shirakawa-go turut diiktiraf sebagai Tapak Warisan Dunia UNESCO pada Disember 1995 bersama-sama perkampungan bersejarah Gokayama di Prefektur Toyama.
Rumah Direka Khas Menghadapi Salji Tebal
Salah satu keistimewaan Shirakawa-go ialah reka bentuk rumah tradisionalnya yang disesuaikan dengan keadaan geografi dan cuaca setempat.
Kawasan ini dikelilingi pergunungan dan menerima taburan salji yang tinggi ketika musim sejuk, biasanya dari Disember hingga Mac. Ketebalan salji boleh mencapai sekitar dua hingga tiga meter, malah rekod tertinggi yang dicatatkan mencecah 4.5 meter.
Oleh sebab itu, rumah Gassho-zukuri dibina dengan bumbung jerami yang sangat curam bagi membantu salji meluncur turun dan mengurangkan beban yang terkumpul di atas bumbung.
Struktur bumbungnya menggunakan rangka kayu yang kukuh tanpa bergantung pada paku sebagai penyambung utama. Reka bentuk tersebut juga mengambil kira arah angin serta kedudukan cahaya matahari bagi membantu menyesuaikan suhu rumah mengikut musim.
Ruang Loteng Pernah Digunakan Untuk Penternakan Ulat Sutera
Selain bentuk bumbungnya yang unik, rumah Gassho-zukuri turut mempunyai ruang loteng yang luas.
Pada zaman dahulu, ruang tersebut digunakan untuk aktiviti penternakan ulat sutera, yang menjadi antara sumber ekonomi penting penduduk Shirakawa-go ketika era Edo hingga awal era Showa.
Ruang loteng biasanya dibahagikan kepada dua hingga empat tingkat bagi memaksimumkan penggunaannya.
Reka bentuk bumbung yang tinggi turut membolehkan cahaya dan pengudaraan memasuki ruang tersebut, sekali gus mewujudkan persekitaran yang sesuai untuk penternakan ulat sutera.
Tradisi Kerjasama Penduduk Yang Dikenali Sebagai Yui
Satu lagi fakta menarik tentang Shirakawa-go ialah tradisi kerjasama masyarakat setempat yang dikenali sebagai Yui.
Tradisi ini melibatkan penduduk kampung yang bergotong-royong menggantikan bumbung jerami rumah apabila keadaannya mula haus atau rosak.
Menurut maklumat rasmi perkampungan tersebut, kerja menggantikan bumbung lazimnya dilakukan setiap 20 hingga 30 tahun dan boleh melibatkan sehingga 200 orang penduduk.
Setiap individu mempunyai tugas tersendiri mengikut kemahiran dan pengalaman. Penduduk yang lebih berpengalaman akan menyelia kerja, manakala yang lain membantu menyediakan bahan jerami, menyerahkannya kepada pekerja di atas bumbung dan membersihkan kawasan selepas kerja selesai.
Selepas kerja menggantikan bumbung selesai, keluarga pemilik rumah akan menyediakan jamuan makanan untuk para penduduk yang terlibat.
Menariknya, rekod kerjasama tradisi Yui turut disimpan dalam sebuah buku dikenali sebagai Yui-cho. Rekod tertua yang masih wujud bertarikh 1792, membuktikan tradisi gotong-royong tersebut telah diamalkan sejak lebih dua abad lalu.
Pernah Dianggap Kawasan Terpencil Akibat Salji
Kedudukan Shirakawa-go yang dikelilingi kawasan pergunungan menjadikannya agak terasing daripada kawasan sekitarnya.
Ketika musim sejuk, salji tebal boleh menyebabkan laluan penghubung terputus, sekali gus menyukarkan pergerakan penduduk.
Keadaan geografi tersebut membentuk cara hidup masyarakat yang saling bergantung antara satu sama lain, termasuk dalam urusan membaiki rumah dan mengekalkan tradisi kampung.
Menariknya, kira-kira 96 peratus kawasan perkampungan Shirakawa-go diliputi hutan, manakala kawasan pertanian hanya merangkumi sekitar 0.4 peratus daripada keseluruhan kawasan.
Usaha Penduduk Selamatkan Rumah Tradisional
Walaupun terkenal hari ini, rumah Gassho-zukuri pernah mengalami kemerosotan jumlah yang ketara.
Pada 1924, terdapat kira-kira 300 buah rumah dengan seni bina tersebut di kawasan berkenaan. Namun, jumlah itu menurun kepada sekitar 190 buah menjelang 1961.
Antara faktor yang menyumbang kepada kemerosotan tersebut termasuk pembinaan empangan hidroelektrik di lembangan Sungai Sho, perpindahan penduduk, kebakaran dan penjualan rumah tradisional.
Bimbang warisan berkenaan semakin hilang, penduduk Ogimachi bersetuju pada 1971 untuk melaksanakan tiga prinsip pemeliharaan, iaitu tidak menjual, tidak menyewakan dan tidak memusnahkan rumah Gassho-zukuri.
Usaha tersebut kemudiannya membawa kepada pengiktirafan kawasan itu sebagai daerah pemeliharaan bangunan tradisional penting di Jepun pada 1976 sebelum disenaraikan sebagai Tapak Warisan Dunia UNESCO pada 1995.
Warisan Tradisional Yang Terus Dipelihara
Keistimewaan Shirakawa-go bukan sekadar terletak pada rumah beratapkan jerami yang unik, tetapi turut mencerminkan kebijaksanaan masyarakat terdahulu menyesuaikan kehidupan dengan keadaan alam sekitar.
Daripada seni bina yang mampu menghadapi salji tebal hinggalah tradisi gotong-royong Yui, setiap elemen menggambarkan hubungan erat antara manusia, alam dan warisan budaya.
Sehingga kini, usaha memelihara rumah tradisional serta mewariskan kemahiran pembinaan kepada generasi seterusnya terus menjadi sebahagian daripada identiti perkampungan bersejarah ini.
Sumber – Japan Travel
