Gempa bumi dan tsunami merupakan fenomena alam yang boleh mengakibatkan kemusnahan besar serta mengancam nyawa manusia. Walaupun kedua-duanya sering dikaitkan, gempa bumi tidak semestinya menyebabkan tsunami. Tsunami biasanya berlaku apabila terdapat gangguan besar yang mengalihkan sejumlah besar air laut secara tiba-tiba.
Apa Itu Gempa Bumi?
Gempa bumi ialah gegaran pada permukaan bumi yang berlaku akibat pergerakan batuan di sepanjang sesar atau sempadan plat tektonik. Fenomena ini juga boleh berpunca daripada aktiviti gunung berapi.
Kekuatan gempa bumi dan keadaan kawasan yang terjejas mempengaruhi tahap kerosakan yang boleh berlaku.
Bagaimana Tsunami Terhasil?
Menurut Jabatan Meteorologi Malaysia (METMalaysia), tsunami ialah siri gelombang laut yang terbentuk akibat gangguan besar pada jisim air. Antara puncanya termasuk gempa bumi di dasar laut, tanah runtuh di bawah laut dan letusan gunung berapi.
Apabila gempa bumi menyebabkan dasar laut terangkat atau mendap secara mendadak, sejumlah besar air di atasnya turut berubah kedudukan. Gangguan ini menghasilkan gelombang yang bergerak keluar dari kawasan berkenaan ke pelbagai arah.
Di laut dalam, gelombang tsunami boleh bergerak melebihi 800 kilometer sejam, sedangkan ketinggiannya mungkin hanya beberapa sentimeter sehingga sukar dilihat. Apabila menghampiri kawasan pantai yang cetek, kelajuan gelombang berkurang tetapi ketinggiannya boleh meningkat dengan ketara.
Keadaan ini boleh menyebabkan banjir pesisir pantai, kerosakan bangunan dan kehilangan nyawa.
Adakah Semua Gempa Bumi Menyebabkan Tsunami?
Tidak semua gempa bumi menghasilkan tsunami. Potensi tsunami bergantung pada beberapa faktor, termasuk lokasi gempa, kedalaman, magnitud serta sejauh mana pergerakan dasar laut mengalihkan air.
Gempa bumi yang berlaku di bawah laut dan menyebabkan perubahan ketara pada dasar laut lebih berpotensi menghasilkan tsunami. Oleh itu, gegaran yang berlaku berhampiran atau di dasar laut perlu diberi perhatian, terutama apabila pihak berkuasa mengeluarkan amaran tsunami.
Fakta Menarik Mengenai Tsunami
Tsunami mempunyai beberapa ciri yang penting untuk diketahui:
- Gelombangnya boleh bergerak merentasi Lautan Pasifik dalam masa kurang daripada sehari.
- Gelombang pertama yang tiba di pantai tidak semestinya gelombang yang paling tinggi.
- Gelombang tsunami boleh memasuki sungai dan mengelilingi pulau.
- Air laut yang surut secara tiba-tiba boleh menjadi tanda amaran semula jadi sebelum tsunami tiba, tetapi ketiadaan tanda ini tidak bermakna tiada bahaya.
- Bahaya tsunami boleh berterusan selama beberapa jam selepas gelombang pertama.
- Puing yang dibawa arus deras serta hakisan dan banjir boleh meningkatkan kemusnahan.
Langkah Keselamatan Ketika Gempa Bumi
Sebelum gempa bumi berlaku, orang ramai disarankan mengenal pasti kawasan yang berisiko, menyediakan beg kecemasan dan merancang tindakan ketika kecemasan.
Semasa gegaran berlaku, amalkan langkah TUNDUK, BERLINDUNG DAN BERTAHAN. Lindungi kepala dan leher serta jauhi tingkap atau objek yang berpotensi jatuh. Selepas gegaran berhenti, berhati-hati terhadap kerosakan bangunan dan gegaran susulan.
Langkah Keselamatan Jika Tsunami Mengancam
Sekiranya amaran tsunami dikeluarkan atau terdapat tanda semula jadi seperti air laut surut secara luar biasa, segera bergerak ke kawasan tinggi atau jauh dari pantai. Jangan pergi ke tepi pantai untuk melihat gelombang.
Patuhi arahan pihak berkuasa dan kekal di kawasan selamat sehingga amaran ditarik balik. Gelombang yang kelihatan kecil di satu lokasi masih boleh menjadi berbahaya di kawasan lain.
Kesimpulan
Gempa bumi dan tsunami ialah fenomena alam yang tidak boleh dihalang, tetapi risiko terhadap nyawa boleh dikurangkan melalui pengetahuan dan persediaan yang betul. Memahami bagaimana tsunami terbentuk serta mengetahui tindakan keselamatan dapat membantu orang ramai bertindak dengan lebih pantas ketika berdepan ancaman bencana.
Sumber: Jabatan Meteorologi Malaysia (METMalaysia)
